Dead Stock คืออะไร ทำไมคนทำธุรกิจต้องรู้?

Dead Stock คืออะไร ทำไมคนทำธุรกิจต้องรู้?

--------------------------------------------------------------------------------

     สำหรับธุรกิจค้าขาย ปัญหาที่น่าปวดหัวที่สุดนอกจากเรื่องยอดขาย ก็คือการมีสินค้ากองอยู่ในโกดังโดยไม่มีการเคลื่อนไหว นานวันเข้าก็เริ่มเสื่อมสภาพหรือหมดอายุ และกลายเป็นต้นทุนจมที่ดึงกำไรของร้านให้ลดลง สิ่งนี้เองที่เราเรียกกันว่า "Dead Stock"

Dead Stock คืออะไร?

     Dead Stock คือ สินค้าคงคลังที่ขายไม่ออก หรือไม่มีการเคลื่อนไหวในสต็อกเป็นเวลานาน โดยปกติจะนับเวลาประมาณ 6-12 เดือน แต่สำหรับบางธุรกิจที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เช่น เสื้อผ้าแฟชั่น หรือสินค้าไอที/ตามกระแส อาจมีกำหนดระยะเวลาสั้นลงเหลือเพียง 3-6 เดือน ก็ถือว่าเป็น Dead Stock ได้แล้ว ขึ้นอยู่กับวงจรชีวิตของสินค้านั้น ๆ Dead Stock เปรียบเหมือน "สินค้าตาย" ที่นอนนิ่งอยู่บนชั้นวาง นอกจากจะไม่สร้างรายได้ให้แล้วก็ยังกลายเป็นภาระที่ผู้ประกอบการต้องแบกรับ ทั้งต้นทุนสินค้าที่จมลงไป รวมไปถึงค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาอีกด้วย

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิด Dead Stock

• การคาดการณ์ความต้องการผิดพลาด : บ่อยครั้งที่การสั่งสต็อกสินค้าเกิดจากการใช้ "สัญชาตญาณ" มากกว่าการใช้ข้อมูลสถิติยอดขายจริง ทำให้เกิดการสั่งของมาตุนไว้มากเกินความจำเป็นโดยเฉพาะช่วงเทศกาลหรือโปรโมชั่นที่คาดหวังยอดขายสูงเกินจริง เมื่อจบแคมเปญแล้วขายไม่หมด สินค้าเหล่านั้นจึงกลายเป็นภาระทันที
  
• สินค้าแฟชั่นหรือสินค้าตามกระแส : สินค้าที่มี Life Cycle สั้น เช่น เสื้อผ้าแฟชั่น หรือสินค้าที่เป็นกระแสในโซเชียลมีเดีย หากบริหารจังหวะเวลาไม่ดี สั่งของเข้ามาในช่วงที่ตลาดกำลังจะวาย หรือคู่แข่งเริ่มตัดราคา ก็จะทำให้สินค้าที่เคยเป็นที่ต้องการ กลายเป็นของที่ไม่มีใครต้องการในชั่วข้ามคืน
  
• การบริหารจัดการคลังสินค้าไม่มีประสิทธิภาพ : การจัดวางสินค้าที่ไม่เป็นระบบ คือสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิด Dead Stock โดยไม่รู้ตัว เช่น การวางสินค้าซ้อนทับกันจนหาไม่เจอ หรือการจัดวางสินค้าเก่าไว้ด้านใน จนพนักงานหยิบแต่ของใหม่ด้านหน้าไปขาย (ละเลยหลักการ FIFO, FEFO, LIFO) ส่งผลให้สินค้าเก่าถูกลืมทิ้งไว้จนเสื่อมสภาพหรือหมดอายุคาชั้นวางได้
  
• ขาดระบบติดตามสต๊อกแบบ Real-time : ธุรกิจที่ยังใช้การจดบันทึกด้วยมือ หรือใช้ Excel ที่ไม่ได้อัปเดตข้อมูลทันที มักเจอปัญหาข้อมูลคลาดเคลื่อน คุณจะไม่รู้เลยว่าสินค้าตัวไหนเริ่มมียอดขายตก หรือกลายเป็นสินค้าเคลื่อนไหวช้า กว่าจะรู้ตัวอีกทีสินค้านั้นก็กองอยู่เต็มร้านจนยากที่จะระบายออกแล้ว
• การสื่อสารที่ไม่ตรงกันของทีมงาน : ปัญหาคลาสสิกที่เกิดจากการประสานงานระหว่างฝ่ายจัดซื้อและฝ่ายขาย เช่น ฝ่ายจัดซื้อเห็นโปรโมชั่นสั่งเยอะได้ส่วนลด จึงสั่งของมาจำนวนมาก โดยที่ไม่ได้ปรึกษาฝ่ายขายว่าสินค้านั้นยังเป็นที่ต้องการของตลาดอยู่หรือไม่ หรือฝ่ายการตลาดไม่มีแผนจะโปรโมทสินค้านั้น ๆ ทำให้ของที่สั่งมาถูกดองเค็มอยู่ในคลังนั่นเอง

ผลกระทบของ Dead Stock ที่มีต่อธุรกิจ

     การปล่อยให้มี Dead Stock สะสมไว้มากเกินไป ส่งผลเสียต่อการทำกำไรของธุรกิจมากกว่าที่คุณคิด ดังนี้

1. ขาดสภาพคล่องทางการเงิน (Cash Flow)

     เงินทุนของคุณจะถูกเปลี่ยนสภาพเป็นของที่ขายไม่ได้ ทำให้ไม่มีเงินสดหมุนเวียนไปซื้อสินค้าใหม่หรือจ่ายค่าใช้จ่ายอื่น ๆ

2. เสียพื้นที่จัดเก็บ

     สินค้าค้างสต๊อกกินพื้นที่ในโกดัง ทำให้ไม่มีที่ว่างสำหรับวางสินค้าตัวใหม่

3. สินค้าเสื่อมสภาพ

     ยิ่งเก็บนาน สินค้าอาจชำรุด หมดอายุ หรือกล่องซีดจาง ทำให้ต้องนำมาลดราคาขาดทุน หรือทิ้งไปสูญเปล่า

วิธีระบาย Dead Stock ให้เป็นเงินสด

     เมื่อสินค้ากลายเป็น Dead Stock ไปแล้ว การระบายสินค้าเหล่านี้ออกไปอาจจะทำให้คุณได้กำไรน้อยลง เท่าทุน หรือแม้แต่ขาดทุน แต่เป้าหมายสำคัญที่สุดคือการ "เปลี่ยนของตายให้กลายเป็นเงินสด" ให้เร็วที่สุด ด้วยกลยุทธ์ 5 ข้อต่อไปนี้

1. จัดโปรโมชั่นลดราคาเพื่อเคลียร์สต็อก (Clearance Sale) 

     นี่คือวิธีที่หลายธุรกิจมักเลือกทำ แต่กุญแจสำคัญคือ "ต้องกล้าลด" หากสินค้าค้างสต็อกมานานเกิน 6 เดือน การลดราคาเพียง 10-15% อาจไม่ดึงดูดพอ คุณอาจต้องยอมตัดใจลดราคา 50-70% หรือจัดแคมเปญ "ซื้อ 1 แถม 1" เพื่อกระตุ้นให้ลูกค้าตัดสินใจซื้อทันที การได้ทุนคืนมาบางส่วนย่อมดีกว่าปล่อยให้สินค้าเหลือมูลค่าเป็นศูนย์

2. จับคู่สินค้าเพื่อระบายออกให้เร็วที่สุด

     เทคนิคนี้คือการใช้ "สินค้าที่ขายดีที่สุด" (Best Seller) มาช่วยฉุดสินค้าที่เป็น Dead Stock ให้ขายออกไปด้วยกัน โดยการนำสินค้าที่ขายดีมาจัดเซตคู่กับสินค้าที่ขายไม่ออก แล้วตั้งราคาขายรวมให้ถูกกว่าการซื้อแยกชิ้น วิธีนี้จะช่วยให้ลูกค้าไม่รู้สึกว่ากำลังซื้อของเก่าเก็บ แต่รู้สึกคุ้มค่าที่ได้ของแถมหรือได้ราคาพิเศษ ในขณะที่คุณก็สามารถระบายของเสียและเพิ่มยอดขายต่อบิลไปพร้อมกัน

3. สร้างสีสันให้ลูกค้าด้วยวิธีการขายแบบกล่องสุ่ม 

     เปลี่ยนวิกฤตให้เป็นโอกาสทางการตลาดด้วยกระแส "กล่องสุ่ม" ที่ยังคงได้รับความนิยม โดยการนำสินค้า Dead Stock มาคละรวมกับสินค้าปกติหรือสินค้าพรีเมียมในกล่อง ปิดผนึกให้มิดชิด และจำหน่ายในราคาเดียวที่คุ้มค่า วิธีนี้ใช้หลักจิตวิทยาความตื่นเต้น ทำให้ลูกค้ากล้าเสี่ยงดวงซื้อสินค้าที่คุณอาจจะขายไม่ออกในเวลาปกติ ถือเป็นการระบายของจำนวนมากในครั้งเดียวที่แนบเนียนที่สุด

4. เจรจาขอคืนหรือเปลี่ยนสินค้ากับซัพพลายเออร์

     หากสินค้ายังอยู่ในสภาพดีและยังไม่หมดอายุ ลองกลับไปตรวจสอบสัญญาหรือเจรจากับซัพพลายเออร์ (Supplier) เพื่อขอคืนสินค้าหรือขอเปลี่ยนเป็นเครดิตสำหรับสั่งซื้อสินค้าตัวอื่น (Exchange) แม้ว่าบางครั้งอาจจะต้องเสียค่าธรรมเนียมหรือได้ราคาคืนไม่เต็มจำนวน แต่ก็ยังดีกว่าการแบกรับต้นทุนจมทั้งหมดไว้เอง วิธีนี้จะได้ผลดีหากคุณมีความสัมพันธ์ที่ดีกับคู่ค้า

5. นำสินค้า Dead Stock ไปบริจาคเพื่อการกุศล

     หากทำทุกวิถีทางแล้วยังขายไม่ได้ การบริจาคให้กับมูลนิธิหรือหน่วยงานที่ต้องการ คือทางเลือกสุดท้ายที่มีประโยชน์มากกว่าการนำไปทิ้งทำลาย นอกจากจะได้พื้นที่คลังสินค้ากลับคืนมาทันทีแล้ว ยังเป็นการทำ CSR สร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับแบรนด์ และในทางบัญชี คุณยังสามารถนำใบอนุโมทนาบัตรหรือหลักฐานการบริจาคไปลดหย่อนภาษีได้อีกด้วย (ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขทางกฎหมาย ณ เวลานั้น)

     การเก็บ Dead Stock ไว้โดยไม่กำจัดทิ้งจะก่อให้เกิดต้นทุนแฝงหลายอย่าง เช่น ค่าเช่าพื้นที่โกดัง, ค่าจ้างพนักงานดูแล, ค่าไฟฟ้า/ความเย็น (กรณีเป็นสินค้าควบคุมอุณหภูมิ), ค่าเสียโอกาส (นำเงินไปจมกับของ) และความเสี่ยงที่สินค้าจะสูญหาย หรือเสียหายเพิ่มขึ้น

     ตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร หากสินค้าชำรุด เสื่อมสภาพ หรือล้าสมัยจนขายไม่ได้ กิจการสามารถตัดเป็นรายจ่ายเพื่อคำนวณกำไรสุทธิได้ แต่จะต้องมีการทำลายสินค้าจริง โดยมีพยานและหลักฐานการทำลายที่ตรวจสอบได้ หรือมีใบรับรองจากผู้สอบบัญชี เพื่อป้องกันปัญหาทางภาษีในภายหลัง

ที่มา : https://flowaccount.com/blog/what-is-dead-stock/

.................................................................................................................................................

สอบถามเพิ่มเติม